Svetski dan bez duvanskog dima obeležava se i ove godine 31. maja sa ciljem podizanja svesti o štetnim posledicama korišćenja duvanskih proizvoda, a pod ovogodišnjim sloganom "Razotkrivanje privlačnosti: suprotstavljanje zavisnosti od nikotina i duvana".
Države članice Svetske zdravstvene organizacije (SZO) ustanovile su ovaj dan još 1987. godine kako bi skrenule globalnu pažnju na epidemiju korišćenja duvana i smrtne slučajeve i bolesti koje on izaziva.
Šokantni podaci: Deca masovno prelaze na elektronske cigarete
Svetska zdravstvena organizacija navodi da čak 40 miliona adolescenata (uzrasta od 13 do 15 godina) širom sveta koristi duvan, dok 15 miliona njih već konzumira elektronske cigarete. U zemljama sa dostupnim podacima, adolescenti su u proseku čak devet puta skloniji vejpingu nego odrasli!
Još alarmantniji podaci za našu zemlju dolaze iz poslednjeg ESPAD istraživanja iz 2024. godine. Podaci pokazuju da je preko polovine učenika prvih i drugih razreda srednjih škola u Srbiji makar jednom probalo elektronske cigarete, dok ih redovno koristi više od trećine njih! To predstavlja dramatičan skok upotrebe u odnosu na ranije godine, ističu iz Gradskog zavoda za javno zdravlje Beograd.
Studije pokazuju da upotreba elektronskih cigareta može povećati verovatnoću prelaska na klasične cigarete, posebno među mladima koji prethodno nisu pušili, gotovo tri puta, čime se ozbiljno podrivaju dosadašnji globalni napori u oblasti kontrole duvana.
Srbija u vrhu crne liste: Svaki peti pušač popuši više od paklice dnevno
Podaci iz Istraživanja o upotrebi duvanskih i srodnih proizvoda među odraslom populacijom u Srbiji pokazuju da čak 37,9 odsto odraslog stanovništva povremeno ili svakodnevno puši cigarete, što nas svrstava među zemlje sa najvišom prevalencijom pušenja u Evropi, ali i šire.
Ova navika je i dalje nešto učestalija kod muškaraca, mada se i kod žena godinama unazad beleži rastući trend. Najveći broj pušača u Srbiji puši svakodnevno (njih 81,8 odsto), a svaki peti među njima dnevno popuši više od jedne paklice cigareta. Ovako visoka zastupljenost ima jezive posledice po javno zdravlje – u Srbiji svake godine oko 19.000 osoba prevremeno izgubi život usled stanja povezanih sa pušenjem, što čini čak 20 odsto svih smrtnih slučajeva u zemlji.
Duvanski dim sadrži oko 7.000 toksičnih supstanci, od kojih je oko 100 kancerogenih. Iz Gradskog zavoda navode da brojna istraživanja potvrđuju direktnu povezanost pušenja sa povećanim obolevanjem i smrtnošću, i naglašavaju da i pasivno pušenje predstavlja dokazani zdravstveni rizik, naročito kod osetljivih grupa kao što su deca, trudnice, starije osobe i hronični bolesnici.
Taktike duvanske industrije: Kako privući novu generaciju?
Ovogodišnja kampanja teži da ukaže na načine na koje industrija duvana i nikotina nastavlja da iznova osmišljava i preoblikuje svoje proizvode kako bi privukla novu generaciju korisnika, posebno decu i adolescente, istovremeno izbegavajući strože mere kontrole.
Kompanije agresivno promovišu nove proizvode, kao što su elektronske cigarete, nikotinske vrećice (snus) i uređaji sa sintetičkim nikotinom – često predstavljeni kao "inovacije" ili manje štetni proizvodi – kako bi održale zavisnost. Cilj kampanje je promovisanje snažnijih političkih mera kroz zabranu aroma, zabranu reklamiranja na digitalnim i društvenim mrežama, kao i strožu regulaciju pakovanja i dizajna.
Uporedo sa ovim naporima, u javnosti je sve glasnija i inicijativa "Ima bez dima", koja se zalaže za čistiji javni prostor bez prisustva dima u kafićima, restoranima, kafeterijama, klubovima i drugim ugostiteljskim lokalima u Srbiji.
Autor: D.S.
