Plivanje za Časni krst jedan je od najprepoznatljivijih običaja na praznik Bogojavljenja (19. januar) među pravoslavnim vernicima, a predstavlja simbolični čin sećanja na Isusovo krštenje u reci Jordan. U današnjoj Srbiji plivanje za Časni krst organizuje se širom zemlje, gde hrabri učesnici skakuću u ledenu vodu kako bi doplivali do krsta koji je ceremonijalno bačen u reku ili jezero, a staza tradicionalno iznosi 33 metra – broj godina Hristovog života.
Iako je ovaj događaj danas prepoznat kao živa tradicija, njegovi istorijski koreni u Srbiji sežu duboko u prošlost. Prema nekim izvorima, običaj plivanja za Časni krst bio je poznat još krajem 19. veka na nekim lokalitetima (na primer oko Beograda), iako se ne radi o potpuno identičnom organizovanom takmičenju kakvo postoji danas.
U to vreme vernici su se okupljali na Bogojavljenje da bi prigodno ušli u vodu i izvadili krst koji su sveštenici bacali u reku – čin koji je imao pretežno versku i zajedničku dimenziju. Premda tradicionalne plivačke trke kakve danas vidimo nisu bile široko dokumentovane, ovo ponašanje predstavlja ranije oblike običaja koji su se kasnije razvili u organizovana plivanja za Časni krst.
Tokom 20. veka, naročito u periodu između dva svetska rata, beleže se povremeni događaji bacanja krsta u reku Savu ili druge vode kod Beograda i drugih gradova, ali se obredna plivanja postepeno gube — posebno u vreme Drugi svetskog rata i posleratne komunističke vlasti, kada verske manifestacije nisu bile podsticane.
Prema istorijskim izvorima, poslednji poznati događaji u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji održani su do 1941. godine, kada je patrijarh Gavrilo sa Mosta kralja Aleksandra bacao Časni krst u Savu, a mladići su skakali u reku kako bi ga izvukli. Iako tadašnji događaji nisu imali oblik organizovanog takmičenja kakav poznajemo danas, oni su predstavljali važan društveni i verski ritual.
Tokom 20. veka, naročito u periodu između dva svetska rata, beleže se povremeni događaji bacanja krsta u reku Savu ili druge vode kod Beograda i drugih gradova, ali se obredna plivanja postepeno gube — posebno u vreme Drugi svetskog rata i posleratne komunističke vlasti, kada verske manifestacije nisu bile podsticane.
Tek krajem 1990‑ih i početkom 21. veka običaj je ponovo oživljen kao organizovana manifestacija koju danas prate liturgije, procesije i veliki broj učesnika i gledalaca. Manifestacija je tako dobila moderan oblik takmičenja i uvrštavanja u kulturni događaj sa jasno definisanim pravilima i simbolikom, a danas se plivanje za Časni krst slavi kao deo bogate pravoslavne tradicije u Srbiji.
Autor: D.Bošković
